Author name: stamatopoulosdionysis

Οι χαρακτήρες ποσότητας στη βυζαντινή μουσική είναι σύμβολα που δηλώνουν την κίνηση της φωνής, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Αυτοί οι χαρακτήρες είναι έντεκα και καθορίζουν πόσες φωνές θα ανέβουμε ή θα κατέβουμε. Ας δούμε τους βασικούς χαρακτήρες ποσότητας: Αυτοί οι χαρακτήρες ποσότητας είναι βασικοί για την κατανόηση και την εκτέλεση της βυζαντινής μουσικής, καθώς καθορίζουν την κίνηση της φωνής και τη μελωδική πορεία.

Οι τρεις τόποι φωνής είναι οι εξής:

Οι μαρτυρίες των φθόγγων είναι ένα σημαντικό στοιχείο στη βυζαντινή μουσική γραφή. Κάθε φθόγγος έχει μια συλλαβή με την οποία ηχείται. Όταν θέλουμε να αποτυπώσουμε τον συγκεκριμένο φθόγγο στο χαρτί, τον γράφουμε στενογραφικά με κάποια παλαιοβυζαντινά γράμματα που συνήθιζαν οι παλαιοί διδάσκαλοι να σημειώνουν για να προσδιορίζουν τη σχέση αυτού του φθόγγου με τον ήχο στον οποίο ανήκει. Κάθε μαρτυρία φθόγγου αποτελείται από δύο μέρη. Στο πάνω μέρος γράφεται το αρχικό (μονόγραμμα) γράμμα του φθόγγου, ενώ στο κάτω τοποθετούνται στενογραφημένα σύμβολα (“μαρτυρικά σημεία”) που αντιπροσωπεύουν τον ήχο με τον οποίο σχετίζεται ο συγκεκριμένος φθόγγος και χρησιμοποιείται ως βάση του. Για παράδειγμα, ο φθόγγος νη έχει ένα καλλιγραφημένο δ που δηλώνει ότι στον φθόγγο νη βασίζεται ήχος τέταρτος (Δ’). Ο φθόγγος πα έχει ένα καλλιγραφημένο α που δηλώνει ότι στον φθόγγο πα βασίζεται ήχος πρώτος (Α’). Αυτές οι μαρτυρίες ονομάζονται διατονικές και επαναλαμβάνονται “επί το οξύ” κατά την ίδια σειρά με κάποιες μικρές διαφορές. Για παράδειγμα, ο φθόγγος δι έχει το καλλιγραφημένο δ κάτω από το μονόγραμμα, όπως και ο νη, με τη διαφορά ότι ενδιάμεσα από τα δύο γράμματα σημειώνονται από την παλαιότερη γραπτή παράδοση οι “διπλοί απόστροφοι” ή “σύνδεσμοι”, οι οποίοι γράφονται για να δηλώσουν την ψηλότερη οξύτητα πέμπτης (τέσσερις φωνές πάνω) από τον φθόγγο νη και ότι ο εν λόγω φθόγγος έχει κι αυτός σχέση με βάση ενός τετάρτου (Δ’) ήχου.

Η κλίμακα στη μουσική είναι μια σειρά από διαδοχικούς μουσικούς φθόγγους και τα ενδιάμεσα διαστήματα μεταξύ τους. Η κλίμακα αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία μελωδιών και αρμονιών. Στην ελληνική παραδοσιακή μουσική, η κλίμακα περιλαμβάνει οκτώ φθόγγους, όπου ο πρώτος φθόγγος χαρακτηρίζεται ως βάση της κλίμακας και οι υπόλοιποι διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την οξύτητα. Η διαφορά στην οξύτητα οφείλεται στη διαφορετική τάση των χορδών που παράγεται από τα μουσικά όργανα ή την ανθρώπινη φωνή. Όσο χαμηλότερος είναι ο φθόγγος, τόσο μικρότερη συχνότητα ήχου παράγεται, και το αντίθετο, όσο ψηλότερος είναι ο φθόγγος, τόσο μεγαλύτερη συχνότητα παράγεται. Η κλίμακα ονομάζεται και σκάλα, και η ονομασία των μουσικών φθόγγων της προέρχεται από το ελληνικό αλφάβητο. Οι φθόγγοι της κλίμακας είναι: πΑ, Βου, Γα, Δι, Ε, Ζω, νΗ.

Το μέλος ή η μελωδία είναι η σειρά και η πλοκή επαναλαμβανόμενων φθόγγων κατά την οξύτητα και βαρύτητα (ανάβαση και κατάβαση), έτσι ώστε αυτή η συνεχόμενη αναβοκατάβαση των φθόγγων να προκαλεί ευχαρίστηση στην ακοή. Το μέλος διακρίνεται σε φωνητικό και οργανικό. Το φωνητικό μέλος εκτελείται με τη φωνή και υποδιαιρείται σε εκκλησιαστική μουσική και δημοτικό τραγούδι. Η εκκλησιαστική μουσική είναι μονοφωνική και βασίζεται στο ισοκράτημα, ενώ το δημοτικό τραγούδι εκφράζει διάφορες εκδηλώσεις της ζωής του ανθρώπου με τραγούδια χαράς, γάμου, ξενιτειάς, ερωτικά, ιστορικά, επετειακά, θρηνητικά κ.ά. Το οργανικό μέλος εκτελείται με διάφορα παραδοσιακά όργανα και βοηθά στην ανάδειξη της ποίησης, μιμούμενο το ύφος της φωνητικής μας παράδοσης.

Η μουσική είναι η τέχνη και η επιστήμη που ασχολείται με τους φθόγγους. Ο όρος “μουσική” προέρχεται από τη λέξη “μούσα”, οι οποίες ήταν οι προστάτιδες των καλών τεχνών κατά τους αρχαίους Έλληνες. Οι παλαιοί διδάσκαλοι χαρακτηρίζουν τη μουσική ως “επιστήμη μέλους και των περί το μέλος συμβαινόντων”. Ο φθόγγος είναι ήχος που παράγεται από την κρούση συγκεκριμένων σωμάτων, όπως η ανθρώπινη φωνή (χορδές) και τα διάφορα μουσικά όργανα. Οι υπόλοιποι ήχοι που μπορούν να παραχθούν, είτε από το σπάσιμο ενός κλαδιού είτε από το θόρυβο ενός μηχανήματος, είναι “κρότοι”, δηλαδή θόρυβοι που δεν καθορίζουν συγκεκριμένη μουσική συχνότητα και δεν είναι αντιληπτοί στο ανθρώπινο αυτί.

Η χρονική αγωγή στη βυζαντινή μουσική αναφέρεται στη διάρκεια και τον ρυθμό με τον οποίο εκτελούνται οι φωνητικοί χαρακτήρες. Κάθε φωνητικός χαρακτήρας έχει τη διάρκεια ενός χρόνου, αλλά αυτή η διάρκεια είναι σχετική και εξαρτάται από τη βραδύτητα ή την ταχύτητα της μελωδίας. Δεν είναι όλα τα ψαλλόμενα κατάλληλα να ψάλλονται με την ίδια χρονική αγωγή, γι’ αυτό και οι διδάσκαλοι της βυζαντινής μουσικής, καθώς και η Πατριαρχική Μουσική Επιτροπή του 1881-83, καθόρισαν πέντε είδη χρονικής αγωγής. Η σήμανση της χρονικής αγωγής σημειώνεται με το γράμμα “χ” κάτω από τον χαρακτήρα και δηλώνει τη λέξη “χρόνος”, ενώ πάνω γράφεται το χρονικό σημάδι που δείχνει τη χρονική αγωγή.

Τα ειδικά φθορικά σημάδια στη βυζαντινή μουσική είναι σύμβολα που αλλοιώνουν συγκεκριμένους φθόγγους, επηρεάζοντας αποκλειστικά ένα τετράχορδο ή ένα πεντάχορδο. Αυτά τα σημάδια είναι τα εξής: Αυτά τα ειδικά φθορικά σημάδια είναι σημαντικά για την εκτέλεση και την ερμηνεία της βυζαντινής μουσικής, καθώς καθορίζουν τη μελωδική πορεία και τις αλλοιώσεις των φθόγγων.

Στη βυζαντινή μουσική, τα γένη είναι κατηγορίες που καθορίζουν τη δομή και τα διαστήματα των κλιμάκων. Υπάρχουν τρία κύρια γένη: Οι χρόες στη βυζαντινή μουσική είναι οι ακουστικές αποχρώσεις ή παραλλαγές των γενών. Υπάρχουν δύο κύριες χρόες:

Στη βυζαντινή μουσική, οι ήχοι διακρίνονται σε κύριους και πλάγιους, και κάθε κατηγορία έχει τους δικούς της κλάδους. Οι κύριοι ήχοι έχουν ψηλότερες βάσεις από τους πλάγιους και χαρακτηρίζονται από μελωδίες που καταλήγουν προς τα κάτω. Οι κύριοι ήχοι περιλαμβάνουν τους εξής κλάδους: Οι πλάγιοι ήχοι έχουν χαμηλότερες βάσεις και χαρακτηρίζονται από μουσικές φράσεις που τελειώνουν σε ψηλότερους φθόγγους από τη βάση τους. Οι πλάγιοι ήχοι περιλαμβάνουν τους εξής κλάδους: Επτάφωνος ήχος: Όταν ο πλάγιος ήχος κάνει στάση στην επταφωνία του, ο ήχος χαρακτηρίζεται ως “επτάφωνος”. Η μελωδία “επταφωνεί” όταν καταλήγει σε αυτούς τους φθόγγους. Δίφωνος ήχος: Όταν στον πλάγιο ήχο έχουμε ενδιάμεση ή τελική στάση στη διαφωνία του, ο ήχος χαρακτηρίζεται ως “δίφωνος”. Η μελωδία “διφωνεί” όταν καταλήγει σε αυτούς τους φθόγγους. Τρίφωνος ήχος: Όταν στον πλάγιο ήχο έχουμε ενδιάμεση ή τελική κατάληξη στην τριφωνία του, ο ήχος χαρακτηρίζεται ως “τρίφωνος”. Η μελωδία “τριφωνεί” όταν καταλήγει σε αυτούς τους φθόγγους. Τετράφωνος ήχος: Όταν στον πλάγιο ήχο έχουμε ενδιάμεσες καταληκτικές θέσεις στην τετραφωνία του, ο ήχος χαρακτηρίζεται ως “τετράφωνος”. Η μελωδία “τετραφωνεί” όταν καταλήγει σε αυτούς τους φθόγγους. Πεντάφωνος ήχος: Όταν η μελωδία ενός πλαγίου ήχου τελειώνει πέντε φωνές πάνω από τη βάση του, ο ήχος χαρακτηρίζεται ως “πεντάφωνος”. Η μελωδία “πενταφωνεί” όταν καταλήγει σε αυτούς τους φθόγγους.