Στη βυζαντινή μουσική, τα συστήματα είναι το σύνολο συνεχόμενων διαστημάτων που επαναλαμβάνονται με την ίδια σειρά, είτε ψηλότερα (“επί το οξύ”) είτε χαμηλότερα (“επί το βαρύ”). Τα συστήματα που διακρίνουμε είναι τα σύμφωνα, δηλαδή:
- Διά τεσσάρων ή κατά τριφωνία (τετράχορδο): Περιλαμβάνει τρία συνεχόμενα διαστήματα και το συναντάμε στον τρίφωνο πλάγιο του Δ’. Με βάση το φθόγγο νη, σημειώνεται στην τριφωνία του στο φθόγγο γα το ίδιο φθορικό σημάδι, ώστε να σχηματίζονται συνημμένα όμοια τετράχορδα.
- Διά πέντε (πεντάχορδο) ή τροχός ή τετραφωνία: Το συναντάμε κατεξοχήν στον Α’ ήχο με βάση το φθόγγο πα (αλλά και στον πλάγιο του Β’). Προκύπτει όταν στην τετραφωνία “επί το οξύ” και συγκεκριμένα στο φθόγγο κε, σημειωθεί το φθορικό σημάδι του φθόγγου πα, ώστε να παραχθούν δύο συνημμένα όμοια πεντάχορδα. Το ίδιο ισχύει και “επί το βαρύ”, όταν δηλαδή τοποθετήσουμε το φθορικό σημάδι του φθόγγου κε στον πα, μιλώντας πλέον για σύστημα τριών συνημμένων πενταχόρδων, κάτι πολύ συνηθισμένο στον Α’ ήχο.
- Διά οκτώ ή διά πασών (οκτάχορδο): Καθώς είναι το τελειότερο σύστημα επειδή εντάσσονται μέσα σ’ αυτό και τα δύο προηγούμενα. Το “διά πασών” σύστημα χρησιμοποιούν ο πρώτος, ο πλάγιος του Α’, ο πλάγιος του Β΄, ο πλάγιος του Δ΄ και ο βαρύς διατονικός με βάση το φθόγγο ζω.
Κάθε μέλος μπορεί να χρησιμοποιεί ένα σύστημα το οποίο καθορίζεται από τη φθορά στη μαρτυρία του ήχου. Μπορεί όμως κατά την εξέλιξή του να αλλάξει σύστημα πορείας με ανάλογη φθορά.
