Οι κλίμακες των κυρίων και πλαγίων ήχων στη βυζαντινή μουσική διαφέρουν ως προς τη δομή και τα διαστήματα που χρησιμοποιούν. Σύμφωνα με τη “Μέθοδο της Ελληνικής Μουσικής” του Σίμωνα Καρά, οι κλίμακες αυτές διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: τις κλίμακες των κυρίων ήχων και τις κλίμακες των πλαγίων ήχων.
Κλίμακες Κυρίων Ήχων
Οι κλίμακες των κυρίων ήχων αποτελούνται από δύο τετράχορδα με την ίδια σειρά διαστημάτων που είναι ενωμένα μεταξύ τους. Το τέλος του πρώτου τετραχόρδου γίνεται η αρχή του δευτέρου, και ο μείζων τόνος που υπολείπεται βρίσκεται στο τέλος ή στην αρχή και ονομάζεται προσλαμβανόμενος.
- Ήχος Α’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο πα, με διαστήματα 10, 8, 12.
- Ήχος Β’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο ζ, με διαστήματα 8, 12, 10.
- Ήχος Γ’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο ν’, με διαστήματα 12, 12, 6.
- Ήχος Δ’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο 4, με διαστήματα 12, 10, 8.
Κλίμακες Πλαγίων Ήχων
Οι κλίμακες των πλαγίων ήχων έχουν διαζευγμένα τετράχορδα που χωρίζονται από έναν μείζονα τόνο που βρίσκεται ανάμεσα και ονομάζεται διαζευκτικός.
- Πλάγιος του Α’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο π, με διαστήματα 10, 8, 12.
- Πλάγιος του Β’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο 8, με διαστήματα 8, 12, 10.
- Πλάγιος του Γ’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο Γ, με διαστήματα 12, 12, 6.
- Πλάγιος του Δ’: Κλίμακα με βάση τον φθόγγο ν’, με διαστήματα 12, 10, 8.
Αυτές οι κλίμακες καθορίζουν τη δομή και τον χαρακτήρα των ήχων στη βυζαντινή μουσική, επιτρέποντας τη δημιουργία μελωδιών και αρμονιών που είναι χαρακτηριστικές για κάθε ήχο.
