Οι χειρονομίες ή χαρακτήρες εκφράσεως ή ποιότητος στη βυζαντινή μουσική είναι σύμβολα που προσδιορίζουν την κίνηση και την έκφραση της φωνής. Αυτά τα σύμβολα γράφονται πάνω ή κάτω από χαρακτήρα ποσότητος και ανάλογα με το σχήμα τους, υποδηλώνουν κάποιο ποίκιλμα της φωνής.
Οι χειρονομίες κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:
- Μετά φωνής: Αυτά τα σημάδια ανήκουν στους χαρακτήρες ποσότητας και κάνουν ταυτόχρονα και ποίκιλμα. Περιλαμβάνουν το κρυφό ϊσάκι, την πεταστή και την οξεία.
- Μετά αργίας: Σε αυτή την κατηγορία ανήκει το τζάκισμα, το οποίο αναλύει τον χρόνο προς τα κάτω.
- Άφωνες-άχρονες υποστάσεις: Αυτά τα σημάδια δεν έχουν φωνή και χρονική διάρκεια, αλλά δημιουργούν ποίκιλμα στον χαρακτήρα που τοποθετούνται. Περιλαμβάνουν το ψηφιστόν, την παρακλητική, τη βαρεία, τη διπλοβάρεια ή πίεσμα, το όμαλόν, το αντικένωμα, το λύγισμα, το έτερον ή σύνδεσμο, το τρομικόν και το στρεπτόν.